Roken en vapen

Roken en vapen zijn schadelijk voor je gezondheid én die van de mensen om je heen. Toch rookte in 2024 nog altijd 15% van de Friezen boven de 18 jaar. Stoppen is niet makkelijk, maar wel een belangrijke stap naar een gezonder leven. Iedere stap telt, ook die van jou! Samen werken we aan een Rookvrije Generatie: een toekomst waarin kinderen niet meer beginnen met roken of vapen, omdat ze opgroeien in een omgeving waar rookvrij de norm is. Op deze pagina lees je hoe je kunt stoppen met roken of vapen en wat we doen om Fryslân rookvrij te maken.

Wil je weten wat jouw organisatie, school of sportlocatie kan doen om rookvrij te worden? Bekijk dan de pagina Rookvrije Generatie Fryslân.

Stoppen met roken of vapen

Wil je stoppen met roken of vapen? Goed idee! Acht van de tien rokers willen graag stoppen. Jij kunt dat ook – en je hoeft het niet alleen te doen. Met begeleiding is de kans dat het lukt veel groter. Een stoppen-met-rokencoach helpt je op een manier die bij jou past: individueel of in een groep, online of op locatie. Ook zijn er hulpmiddelen die jou kunnen helpen. Je zorgverzekeraar vergoedt de meeste vormen van hulp.

Wil je stoppen? Je hebt niks te verliezen door het te proberen. Vind een coach bij jou in de buurt en meld je gratis aan.

Kies jouw hulp: Overzicht met aanbieders

Wat doet GGD Fryslân?

Wij zijn uitvoerder van het programma Rookvrije Generatie Fryslân, partner van het landelijke programma Rookvrije Generatie. Daarbij reiken we een Rookvrije Generatie Award uit voor een idee dat bijdraagt aan een rookvrije omgeving.
We adviseren en ondersteunen bij het rookvrij maken van onder andere kindlocaties, sport, bedrijven, onderwijs, openbaar vervoer, gemeenten, horeca en recreatie.
We zetten ons ervoor in dat stoppen-met-rokenhulp gemakkelijk te vinden en overal beschikbaar is.
Samen met Helder op School organiseren we de Smokefree Challenge op middelbare scholen.
Via diverse lokale activiteiten motiveren we rokers mee te doen aan Stoptober; samen 28 dagen niet roken in oktober.
Onze medewerkers Jeugdgezondheidszorg bespreken roken/vapen met (aanstaande) ouders en jongeren.

Rookvrije zwangerschap

Wil je zwanger worden of ben je zwanger? Stoppen met roken vergroot de kans op een gezonde zwangerschap. Roken maakt mannen en vrouwen minder vruchtbaar. Ook verkleint het de kans dat een behandeling zoals IVF lukt. Roken vergroot de kans op een miskraam, buitenbaarmoederlijke zwangerschap en aangeboren afwijkingen.

Voor mannen geldt: stoppen met roken verbetert de kwaliteit van het zaad. Het verkleint ook de kans op afwijkingen zoals een hazenlip en hartafwijkingen. Stoppen met roken, of zorgen voor een rookvrije omgeving, is de beste keuze voor moeder en kind. Hulp is beschikbaar via verloskundigen, artsen en stoppen-met-rokenprogramma’s. Op de website Rookvrije Ouders vind je tips, verhalen van andere ouders en kun je gratis contact opnemen met een coach.

Alles wat je wilt weten over roken en vapen

Hoe ongezond is roken en vapen?

In Nederland is roken of vapen de grootste oorzaak van ziekte en vroeg overlijden – groter dan ongezond eten of te weinig bewegen. Elk jaar sterven er zo’n 19.000 mensen door roken. Rokers leven gemiddeld 5 tot 10 jaar korter dan niet-rokers.

Roken vergroot de kans op ernstige ziekten zoals kanker, longziekten en hart- en vaatziekten. Het is verslavend door nicotine. Die stof geeft even een fijn gevoel, maar zorgt er ook voor dat je snel opnieuw wilt roken of vapen.

Meer cijfers en informatie vind je op de website van het VZinfo.

Wat is een vape?

Een vape, of e-sigaret, is een elektronisch apparaat dat met een batterij een vloeistof (e-liquid) verhit. Die vloeistof bevat vaak nicotine, smaakstoffen en andere stoffen. De damp die daarbij vrijkomt wordt ingeademd, net als bij roken. Hoewel er geen tabak in zit, bevat de damp wél schadelijke stoffen, zoals nicotine, dat verslavend is. Deze stoffen kunnen je longen beschadigen en klachten veroorzaken zoals hoesten en hartkloppingen. Ook is er kans op kanker en zijn de lange termijngevolgen nog niet volledig bekend. Daarnaast kunnen mensen in je omgeving last krijgen van keel, neus of ogen door de damp.

E-sigaretten lijken aantrekkelijk door zoete smaken en opvallende verpakkingen. Vooral jongeren worden daardoor makkelijker verleid. Sinds 2024 is alleen tabakssmaak toegestaan en vanaf 2025 moeten e-sigaretten in een neutrale verpakking zitten. De meeste vapes bevatten nicotinezouten. Dat voelt ‘zachter’ aan in je keel. Daardoor merk je niet dat je meer nicotine binnenkrijgt en kun je sneller verslaafd raken.

Meer informatie vind je op de website van het RIVM.

Wat zit er in een vape en wat doet het?

Er zijn veel verschillende soorten vapes. In alle vapes zitten de volgende stoffen:

Nicotine: deze stof in vapes maakt je snel verslaafd. Het is even verslavend als heroïne of cocaïne. Eén vape kan evenveel nicotine bevatten als 1 tot 2 pakjes sigaretten.
Propyleenglycol en glycerol. Dit zijn de ‘dragerstoffen’ voor de eigenlijke smaakstoffen in een vape. Beide stoffen hebben zelf ook een lichte smaak. Propyleenglycol kan je luchtwegen en ogen irriteren. Glycerol maakt je keel minder droog, maar vergroot ook de kans op gaatjes in je tanden.
Smaakstoffen: vapes met smaakjes (anders dan tabakssmaak) zijn sinds 2024 verboden omdat ze jongeren extra aanspreken. De smaakstoffen zijn eigenlijk bedoeld om te eten of drinken, niet om in te ademen, en kunnen schadelijk zijn voor je longen. In (illegale) vapes met THC kan vitamine E-acetaat zitten, wat de longblaasjes beschadigt (EVALI).
En de volgende stoffen: in de ingeademde damp zitten ook fijnstofdeeltjes, kankerverwekkende chemicaliën (zoals o.a. formaldehyde, benzeen, en xyleen) en zware metalen zoals nikkel, tin, lood en cadmium, in wisselende hoeveelheden per vape. Een deel van deze zware metalen komt door verhitting van de spiraal/batterij in de vloeistof van de vape terecht en wordt ingeademd. Dit gebeurt vaak bij goedkopere (Chinese) vapes.

Wat gebeurt er als ik vape?

Vapen is slecht voor je gezondheid. Je krijgt veel nicotine binnen, en dat is heel verslavend. De kans is groot dat je er niet meer mee kunt stoppen.

Gevolgen van te veel nicotine:

Korte termijn: stress, slaapproblemen, hoofdpijn, duizeligheid, snelle hartslag
Middel- en lange termijn: schade aan luchtwegen (hoesten, astma, longontsteking), slechte conditie
Ongevallen: ontploffende vapes kunnen brandwonden veroorzakenWe weten nog niet alles over vapen, maar wat we al wel weten: het is net zo ongezond als roken. Meer informatie vind je op de website Vapen Jouw Keuze.

Roken is extra gevaarlijk voor kinderen/jongeren

Roken is extra gevaarlijk voor kinderen en jongeren. Hun hersenen zijn nog in ontwikkeling. Daardoor raken ze sneller verslaafd en is stoppen moeilijker. Nicotine geeft even een fijn gevoel, maar jongeren wennen er snel aan. Zo ontstaat een gewoonte die kan uitgroeien

tot een verslaving. Omdat hun hersenen nog ‘niet af’ zijn, denken jongeren minder na over de gevolgen en zijn ze gevoeliger voor het ‘beloningsgevoel’ van nicotine. Roken kan hun hersenen blijvend veranderen.

Nadelen van roken op korte termijn:

Je gaat ervan stinken (je kleren, haar en huid)
Je krijgt een vieze smaak in je mond
Je kan duizelig en misselijk worden
Roken is duur
Roken is verslavend

Ook op de lange termijn heeft roken grote nadelen, vooral voor de gezondheid. We zien dat de longen van jongeren die roken minder goed groeien en daardoor minder gezond zijn. Jongeren die roken kunnen ook eerder last krijgen van astma. En de kans op longkanker, suikerziekte (diabetes mellitus) en hart- en vaatziekten is ook groter als je rookt. Evenals blind- en doofheid op latere leeftijd door vaatvernauwing van de kleine bloedvaatjes, gebitsproblemen, slechte wondgenezing etc.

Kinderen kunnen ook ziek worden van rook in de lucht (meeroken) of van rookresten op meubels en kleding (derdehands rook). Kleine kinderen die vaak in een omgeving verblijven waar gerookt wordt, hebben vaker middenoorontstekingen en andere KNO-problemen.

Praat op tijd met je kind. Hieronder lees je hoe je dit het beste aanpakt.

Praten over roken en vapen met je kind

Het is belangrijk om op tijd met je kind te praten over roken en vapen, ook als ze hier nog niet mee bezig zijn. Begin het gesprek op een rustig moment en stel open vragen. Luister goed naar je kind en oordeel niet. Leg uit waarom jij niet wilt dat je kind rookt of vapet. Maak duidelijke afspraken, zoals NIX18: niet roken of vapen tot je 18 bent. Oefen samen hoe je kind kan reageren als het een sigaret of vape aangeboden krijgt. Zeg dat ‘nee zeggen’ altijd mag en echte vrienden dat respecteren. Laat je kind weten dat het altijd bij jou terechtkan.

Als je kind al rookt of vapet, blijf dan rustig en vraag waarom. Probeer samen een plan te maken om te stoppen. Je kunt ook hulp zoeken bij ikstopnu.nl of de Stoplijn: 0800 1995. Meer informatie vind je op de website van Helder Opvoeden.

Brandgevaar met roken en vapen

Batterijproblemen: Vapes werken op lithium-ionbatterijen. Zijn ze beschadigd of van slechte kwaliteit, dan kunnen ze oververhit raken en zelfs ontbranden.
Oververhitting: Langdurig gebruik of opladen kan de vape heet maken en brand veroorzaken. Zorg dat je aanwezig bent tijdens het laden en ontkoppel de vape wanneer die volgeladen is.
Illegale vapes hebben doorgaans geen keurmerk waardoor de veiligheid niet gegarandeerd is; hierdoor is het risico op kortsluiting of brand aanzienlijk groter.
Opslag: Bewaar een vape niet samen met metalen voorwerpen zoals sleutels of munten. Dat kan kortsluiting en brand veroorzaken.
Afval: Veel vapes belanden in het restafval, waardoor brand kan ontstaan bij inzameling of verwerking. Lever gebruikte vapes altijd in bij speciale inzamelpunten.